Kansen op Samenredzaamheid
Zelf- en samenredzaamheid in buurten en wijken kan op verschillende manieren opgebouwd worden. Hieronder staan vier voorbeelden van initiateven die zijn opgestart door burgers en bedrijven, door ‘gewoon’ aan de slag te gaan. Zij stonden 2 april op het podium tijdens de bijeenkomst Weerbaar en Verbonden van het programma Weerbare Samenleving in Brabant-Noord.
Je cirkel van invloed
Samenredzaamheid is kijken naar jouw cirkel van invloed. Als inwoner, bedrijf, hulporganisatie en overheid. Wat kun jij doen om samen met je omgeving voorbereid te zijn op een crisis. Er zijn meerdere kansen om samenredzaamheid in te richten in onze samenleving. En er lopen al initiatieven waar overheid en inwoners van kunnen leren om zelf ook aan de slag te gaan. Je ziet in ieder voorbeeld twee elementen terugkomen. Een sociaal stuk en een behoefte aan structuur.
Gemeenschapskracht bouw je zo op
Wim van Hest geeft een stappenplan waar je mee aan de slag kan wanneer je inzet op gemeenschapskracht. Hij werkt vanuit de koepelorganisatie burgerinitiatieven in de zorg en ziet dat wat in de zorg kan ook bij veiligheid kan. Van Hest geeft aan dat samenredzaamheid gaat over ‘omzien naar elkaar’ en ‘gemeenschapskracht’.
Wim: “Praktisch bouw je gemeenschapskracht op vanuit bewustwording over wat er allemaal speelt naar ontmoeten. Wanneer je elkaar ontmoet leer je elkaar kennen. Wanneer je elkaar kent durf je hulp te vragen en te bieden.”
De definitie die Wim geeft aan gemeenschapskracht: “De positieve energie die vrijkomt wanner mensen elkaar helpen om steeds meer doelen beter te bereiken door hun middelen te delen.”
Zoals gezegd is samenredzaamheid, of gemeenschapskracht niet alleen sociaal. Wim: “Wanneer naar elkaar omkijken de norm is in jouw omgeving, kun je ook afspraken maken over hoe je zorgt voor elkaar.”
Om dat mogelijk te maken is het volgens Van Hest nodig dat er gelijkwaardige samenwerking is tussen inwoners en gemeente.
Wim vat samen wat er nodig is voor samenredzaamheid te organiseren: “Een ontmoetingsruimte, een sleutelfiguur die informele en formele structuren met elkaar verbindt en gelijkwaardigheid tussen inwoners en systeem.”
Verbinding in de buurt organiseren
Hanneke van Stokkum van MijnBuurtje.nl is zelf ook buurtverbinder. Als buurtverbinder ziet zij dat haar buren graag willen helpen wanneer het nodig is. Als inwoners zoeken ze ook naar welke kaders er zijn waarin zij kunnen helpen.
Wanneer Van Stokkum buren spreekt merkt ze dat ze vaak moet uitleggen hoe de crisisorganisatie in elkaar zit. “Er is echt tijd nodig om te reageren op een crisis. Als inwoner moet je dan echt eerst zelf aan de slag in je eigen leefwereld.”
In Hanneke’s buurt zijn er buurtverbinders, straatcontactpersonen en straatcoördinatoren. Hanneke beschrijft een inzet van deze structuur: ”Er was een dreigende overstroming in onze omgeving. Ik kreeg te horen van mijn buren dat de informatie op de website van de gemeente niet klopte. ‘Het water staat hoger. Ze kijken op de verkeerde plek.’ Mijn buren hadden deze situatie al een keer meegemaakt dus ze wisten waar ze het over hadden. Onze contactpersonen gaven deze informatie door aan de gemeente en de informatie kon zo worden aangepast.”
Wanneer we kijken naar de sociale aspecten en samenwerken binnen een structuur is deze opzet een mooi voorbeeld. Onderstaande afspraken gelden voor online en offline. Hanneke: “Je moet zowel online als offline contact met elkaar hebben, dan ben je altijd vindbaar en voel je je verbonden.”
- Buurverbinders zijn de enthousiastelingen die verhalen ophalen en vertellen over hoe je elkaar kan helpen.
- De straatcontactpersonen weten, praktisch, wat er allemaal is om elkaar te helpen. Wie er meer ruimte heeft, wie extra hulp nodig heeft, wie extra hup kan geven tot wie een aggregaat heeft.
- De straatcoördinatoren helpen met de organisatie van hulp, wanneer het nodig is.
De straatcontactpersonen zijn ook de verbinding naar de overheid. Wanneer er informatie bij de buren moet komen hebben zij de ‘aankloplijst’. Wanneer de wijk iets nodig heeft, zijn zij degenen die contact opnemen met de hulporganisaties.
Hanneke: “Zo zie je maar, je bent er niet alleen met een noodpakket, je bent er ook met een goede buurman.”
Wat bestaat al in wijken en kernen
Winanda Hoegen is van de Landelijke Vereniging Kleine Kernen (LVKK). Wanneer zij terugkijkt op de Coronatijd, ziet ze dat er toen al veel werd georganiseerd door en in de samenleving. Dat was ook al samenredzaamheid. Hoegen: “Er worden nu noodsteunpunten georganiseerd. De buurthuizen die wij spreken zien dat zij hier een rol in kunnen spelen.”
In buurthuizen, in kleine kernen en in steden, is er veel kennis van wat er belangrijk is in de wijk, en ze hebben al een structuur. Er is een onderlinge structuur, een relatie met de overheid en met de inwoners in de wijk. De vrijwilligers die er werken, zijn die inwoners. Er wordt nagedacht over toegankelijk voor kwetsbare groepen. In steden wordt er vaak samengewerkt met het Leger des Heils. In kleinere kernen is samenwerken met het Rode Kruis logisch.
Winanda: “Wanneer je het hebt over samenredzaamheid, moet het gesprek gaan vanuit de verbinding. Buurthuizen staan voor samenwerking. Er is al een infrastructuur en ze willen graag samenwerken op het gebied van communicatie, voorzieningen en bijvoorbeeld zorgafspraken.”
Winanda kijkt ook verder: “Zeker wanneer een crisis langer duurt of de herstelfase start is samenwerken belangrijk.”
Inwoners kunnen meer zelf dan ze denken
Ralf van Vegt, directeur van de Burgerreserve, werkt vanuit de gedachte dat inwoners meer kunnen dan ze denken dat ze kunnen. Wanneer er in iedere straat van Nederland een burgerreservist is dan heb je in iedere straat iemand die opgeleid en getraind is in levensreddend kan handelen, informatie uitwisselen, ethiek en meer.
Ralf spreekt vooral bedrijven aan: “Een weerbare medewerker is een weerbare inwoner.” Weerbaarheid in je bedrijf en in de leefomgeving van je medewerkers.
Bij de Burgerreserve zijn ze gewoon aan de slag gegaan. Ralf: “Inmiddels zijn 300 burgers opgeleid, 3000 aangemeld en we willen naar 130.000.” Burgerreservisten zijn inzetbaar in tijd van een crisis. Ralf: “Wanneer er geen GPS meer is, lezen zij kaarten en kunnen met een kompas werken. Wanneer er een noodsteunpunt is kan er ook misinformatie binnenkomen. Daar wordt je op getraind.”
Van Vegt: “Het lijkt misschien of dit alleen structuur is, maar is zeker ook sociaal. Een deel van de training is ‘het gesprek voeren’.” Tijdens een crisis is de overheid er even niet meer voor alles wat er kan gebeuren in een wijk. Hoe blijft een wijk overeind wanneer er alleen maar burgers zijn. Je moet in contact staan met elkaar.
“Onze kracht zit in onze mensen”
“De kern van weerbaarheid in onze regio is dat we gewend zijn om te maken en te repareren. Weerbaarheid moeten we ook maken. Onze kracht zit niet in protocollen. Het zit in mensen. Vrijwilligers, buurtverenigingen en de stille verbinders. Zij zijn het sociaal weefsel dat nodig is om verbinding op te bouwen. Dan zijn we weerbaar en verbonden.”
Burgemeester Froukje de Jonge – Portefeuillehouder Weerbare Samenleving
